Δευτέρα, 6 Φεβρουαρίου, 2023
ΆρθραΓνώμη. Γνωμικά και Βαλς με την αντίφαση

Γνώμη. Γνωμικά και Βαλς με την αντίφαση

Ο βαθμός πολιτισμού μιας εποχής
Προσμετράται με τον τρόπο
με τον οποίο πετυχαίνουν τα
Σιρόπια.

Εποχή είναι αυτή που ζούμε;”

Γράφει η Ελένη Παπατσώρη

Ποια η γνώμη σου; Τι γνώμη έχεις γι΄αυτό; Καθημερινά ερωτήματα μας θέτονται και εμείς στην αμεσότητα και την ταχύτητα που θέλει ο διάλογος ανταποκρινόμαστε, συνήθως επιπόλαια, επιφανειακά.

Με την γνώμη μας πρέπει να εκφράζουμε αυτό που νομίζουμε, μια κρίση ή ακόμα και μια ιδέα, μπορεί να εκφράζουμε την επιθυμία μας – τι θέλουμε, την ψυχική μας διάθεση ή την προδιάθεση για να κάνουμε κάτι, μπορούμε ακόμα να κάνουμε μια πρόταση ή να δώσουμε και ένα συμπέρασμα.

Αν θέλουμε λοιπόν να είμαστε σοβαροί ή να φαινόμαστε σαν τέτοιοι, δεν πρέπει εκφράζουμε άποψη χωρίς σκέψη και μάλιστα σε μερικές περιπτώσεις μονολεκτικά με ένα ναι ή όχι. Προτιμότερη είναι η άρνηση ή αν ταιριάζει στην περίπτωση ένα γνωμικό. ‘’Γνώμες’’ έλεγαν τα γνωμικά οι Αρχαίοι Έλληνες. Τι είναι όμως γνωμικό;

Γνωμικό κατά τον Αριστοτέλη είναι η βεβαίωση για όσα πρέπει να ζητούμε ή να αποφεύγουμε με την διαγωγή μας, όχι για κάθε περίπτωση ξεχωριστά αλλά γενικά και όχι για όλα – όλα ,αλλά για αυτά που αναφέρονται στις πράξεις των ανθρώπων. Είναι η γνώμη της κοινωνίας, μια πρώτη ένδειξη πνευματικού πολιτισμού του λαού, που με συντομία και επιγραμματικά εκφράζει την ηθική αντίληψη, ενδεχομένως την επιστημονική γνώση και τη θρησκευτικότητά του. Εκφράζονται με τα γνωμικά αλήθειες που αποκτήθηκαν με την πείρα και όλες μαζί αποτελούν την πρακτική σοφία του λαού και χρησιμεύουν σαν οδηγίες των σκέψεων και των πράξεων στην καθημερινότητα του. Τα αισθάνεται δικά του και γι΄αυτό τους δίνει ιδιαίτερη αξία και εκτίμηση παρά του ότι μερικές φορές αντιφάσκουν (όποιος βιάζεται σκοντάφτει- το γοργόν και χάριν έχει). Ως προς το περιεχόμενο υπάρχουν γνωμικά ηθικά, κοινωνικά, πρακτικά, γεωργικά ναυτικά, μετεωρολογικά, δεισιδαιμονικά. Ο τρόπος που εκφράζονται είναι σε προστακτική (γνώθι σ΄αυτόν) ή γενικού τύπου (ουδείς αναμάρτητος) και άλλες φορές αλληγορικά με μεταφορά από τον φυσικό κόσμο (απ΄αγκάθι βγαίνει ρόδο κι΄από ρόδο βγαίνει αγκάθι) ή με τρόπο συμπερασματικό από κάποιο διδακτικό μύθο (όσα δεν φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια). Έτσι δημιουργήθηκε η γνωμική ποίηση, λογοτεχνικό είδος που έχει τα πρωτεία από τον πεζό λόγο, διότι απομνημονεύεται ευκολότερα, λόγω του ρυθμού που έχει (απου΄ναι νιός και δεν πετά με του βορρά τα νέφη, είντα την θέλει τη ζωή στον κόσμο να την έχει). Αλλά και το πεζό γνωμικό δεν ευδοκίμησε λιγότερο, αφού προηγήθηκε χρονικά ως καρπός της καθημερινής πείρας. Αργότερα τα παρέλαβαν οι ποιητές και τα χρησιμοποίησαν, τα εξέλιξαν με μερικά από αυτά να θεωρούνται πατροπαράδοτος λαϊκός θησαυρός.

Και για την Ιστορία τους.

Τα πρώτα γνωμικά τα βρίσκουμε στον Όμηρο, περισσότερα όμως στον Ησίοδο. (Η δουλειά δεν είναι ντροπή και ντροπή είναι η τεμπελιά).(Από δούλα δεν βγαίνει ελεύθερο παιδί). Το μεγάλο ενδιαφέρον των Αρχαίων για τα γνωμικά δημιούργησε τους Επτά σοφούς , που ανέλαβαν την πατρότητα των γνωμικών που περιφέροντο. ‘’Γνώθι σ΄αυτόν’’ μας είπε ο Σωκράτης, ‘’Μηδέν άγαν‘’ ο Χείλων ο Λακεδαιμόνιος. Δύο γνωμικά χαραγμένα στο μαντείο των Δελφών. ‘’Μη φορείν στενόν δακτύλιον ‘’ ο Πυθαγόρας, ‘’Πόλεμος πάντων πατήρ εστί, πάντων δε βασιλεύς’’ ο Ηράκλειτος.

Και για να επανέλθουμε στο αρχικό ερώτημα, περί της γνώμης σου. Είναι το γνωμικό η απάντηση; Όπου ταιριάζει είναι η καλύτερη. Διότι εκφράζεις κάτι γενικότερο με το οποίο βέβαια συμφωνείς και την αξία του την έχει φιλτράρει ο λαός. Η χρήση τους αρμόζει στους μεγαλύτερους σε ηλικία και σε εκείνα τα θέματα που η εμπειρία έχει ρόλο. Είναι απρεπές και ανόητο να μιλάει κάποιος, όντας νέος και χωρίς πείρα με γνωμικά και μύθους.

Όμως τα ερωτήματα τίθενται και η κοινή γνώμη αρχίζει να διαμορφώνεται. Αμέτοχοι θα μείνουμε σ΄αυτό; Απαντώ. Οι πολλοί, οι συντριπτικά πολλοί ούτε γνώμη έχουν μα ούτε και γνώσεις. Όμως απαντούν περιτράνως. Ποια αξία έχει ο λόγος τους, ποια η εγκυρότητα; Η γνώμη είναι αποτέλεσμα σκέψης μας λέει ο Πλάτωνας. ’’Γνώμην δύναται να έχουν άπαντες, γνώσιν για να έχουν γνώμην έχουν; ’’Φράση με την οποία καταρρέει το στημένο οικοδόμημα, περί της αξίας της κοινής γνώμης. Αυτό που λέγεται ‘’κοινή γνώμη’’ επειδή την έχουν οι πολλοί, όχι, όχι μην απατάσθε δεν είναι γνώμη, είναι μίμηση. Ο απλοί καθημερινοί άνθρωποι απλά μιμούνται. Οι λόγοι πολλοί. Η επιβίωση ‘’τρώει’’ πολύ χρόνο, η συνήθεια να μην ανοίγουμε βιβλίο, ο αποπροσανατολισμός και οι εύκολες – ψεύτικες ειδήσεις από την τηλεόραση, περιοδικά και εφημερίδες, που βασίζονται υπερβολικά στη εικόνα. Κανένας δεν κάνει το κόπο να ασχοληθεί σε βάθος με το θέμα ενός άρθρου επειδή κυριαρχεί η εικόνα. Χάνεται το στοιχείο της λεπτομέρειας. Στοχεύουν στο επί μέρους και όχι στην ουσία των προβλημάτων, δημιουργούν μια κατάσταση που εύκολα η κοινή λεγόμενη γνώμη χειραγωγείται.

Οι λίγοι οι γνωρίζοντες, οι επιστήμονες, οι ειδικοί, πρέπει να είναι πρωτοπόροι. Άλλωστε τις μεγάλες αλήθειες του κόσμου Ιστορικά τις είπαν οι μονάδες. Αυτοί πρέπει να αντισταθούν λέγοντας την γνώμη τους δυνατά, απλά και κατανοητά. Να σταματήσει να κυριαρχεί το ‘’νομίζω‘’ που μόνο την πίστη προωθεί και την εικασία και να επικρατήσει το ‘’γνωρίζω’’. Η λογική και ο ορθός λόγος να πάρουν την πρώτη θέση. Εμείς οι πολλοί, οι απλοί άνθρωποι του μόχθου, της καθημερινότητας, αφού δεν έχουμε κοπιάσει για τις γνώσεις μας, δεν έχουμε ιδρώσει την καρέκλα, να αφήσουμε το εγώ μας στην άκρη, (αδύνατο δεν είναι) και να συνταχθούμε μαζί με τους επαΐοντες που έλεγε ο Πλάτωνας. Τότε θα υπάρξει ουσιαστική πρόοδος προς όφελος της κοινωνίας όλων.

Σας χαιρετώ. Εις το Επανιδείν.

Ακολουθήστε την “Ενημέρωση Πελοποννήσου” στο GOOGLE NEWS

– Στη σελίδα του Facebook
– Στην ομάδα

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

Τελευταίες ειδήσεις

Περισσοτερα