“…παίρνουμε τον ανηφορικό και με πολλές κορδέλες μουλαρόδρομο, που πηγαίνει από την Καρυά προς στη Νεστάνη (Τσιπιανά) της Αρκαδίας, περνάμε μέσα από την πλατανόφυτη περιοχή των επτά νερόμυλων και φτάνουμε στη Σπασμένη.

Σπασμένη είναι ένα βύθισμα, γεμάτο βράχια-τρόχαλα, που είχαν κατρακυλήσει από το σαθρό τμήμα της ανατολικής πλευράς του Αρτεμισίου. Στο μέρος αυτό υπάρχει κατάδρομα μια μοτσιάρα, που βγάζει λίγο μεν , αλλά δροσερό νερό κι εκεί κάνουν στάση οι περαστικοί για να δροσιστούν. Δίπλα είναι και «ο ποταμός», ένα μεγάλο αυλάκι με κελαρυστό νερό, για να πίνουν τα ζωντανά, πρόβατα, γίδια κλπ….”

Λόγια Καρυάς από ένα παιδί της που μεγάλωσε στην αγκαλιά της, δροσίστηκε στα νερά της, πάτησε στα χώματά της και τίμησε το όνομά της με την παρουσία και το έργο του. Αγροτόπαιδο στα ξελογγώματα, τους τρυγητούς και τα θερίσματα, δάσκαλος να μερακλώνεται με την αγάπη των παιδιών, τα παιχνιδίσματα της γλώσσας και την ομορφιά του Λόγου στους δρόμους έκφρασης συναισθημάτων, σκέψεων και ιδεών που περπατούσε.

Ειλικρινά δεν μπόρεσα να βρω εικόνα περισσότερο δυνατή σε συμβολισμούς και συναίσθημα από το πουρνάρι του Άι Λιά για να μιλήσω για το έργο του Σπύρου Καραμούντζου. Θαυμάζοντας τις δυνατές του ρίζες που κρατούνε μακρόχρονα αγκαλιά το βράχο για να μένει ατάραχο επάνω του το όμορφο ξωκλήσι. Και μόνο μ’αυτή την εικόνα στοχάστηκα την ιδιαιτερότητα της επιστροφής του Σπύρου Καραμούντζου στην Καρυά για να αφιερώσει τις λέξεις και τον ποιητικό του λόγο στην όμορφη πατρίδα του. Ο ίδιος θα το ονομάσει χρέος. Το χρέος της επιστροφής εκεί που έφαγε ζεστό κομμάτι καρβελούσι από τα χέρια της μάνας του, εκεί που φόρτωνε τα μουλάρια με σπαρτά, εκεί που γνώρισε την ομορφιά της γλώσσας, τον πρώτο παλμό της ιστορίας του τόπου του, που απάγγειλε τα πρώτα του ποιήματα σε σχολικές γιορτές, εκεί που χόρεψε και τραγούδησε με άλλους νέους και νιές στο πανηγύρι του Αγιαννιού. Ακόμη και σήμερα που ο αμείλικτος χρόνος μας υποχρεώνει να τον αποχαιρετήσουμε στο μεγάλο του ταξίδι, ακόμη και σήμερα η παρουσία του, ο λόγος και το έργο του παραμένει ριζιμιός σαν το πουρνάρι του Άι Λιά.

Από αφήγηση της  δασκάλας κ. Μαρίας Δαγρέ:«Είμαστε οι πρώτοι – πρώτοι μαθητές του κ. Σπύρου! Η (πρώτη) φωτογραφία, είναι τραβηγμένη στο Αρχαίο Θέατρο Άργους, όπου είχαμε πάει περίπατο, όλο το Σχολείο. 3ο Δημοτικό Σχολείο Άργους, Δ’ τάξη,  Σχολικό έτος 1955- 1956. Ο κ. Σπύρος, ήταν αδιόριστος, ακόμα. Τότε κι επειδή η δασκάλα μας, η αείμνηστη Ελένη Παναγιωτοπούλου, συνταξιοδοτήθηκε, τον προσέλαβαν, οι γονείς, οι οποίοι και τον πλήρωναν! Ήμασταν 85 μαθητές!! Ήταν μια αξέχαστη, για μας χρονιά!  Μετά, από αρκετά χρόνια και συγκεκριμένα στις 30 Αυγούστου του 1998, , αποφασίσαμε μια παρέα 35 συμμαθητριών, αυτής της τάξης, να κάνουμε μια συνάντηση στον Προφήτη Ηλία Άργους (στο Λόφο της Ασπίδας, απ’ όπου είναι η δεύτερη φωτογραφία) και να καλέσουμε και τον κ. Σπύρο.»

Η αφήγηση αυτή είναι σαν το χορό που έσερναν αγόρια και κορίτσια στο αλώνι του σχολείου. Ένα σχολείο που το υπηρέτησε πιστά και με όλη του την αγάπη και που το έβλεπε σταδιακά να μαραζώνει μέχρι να κλείσει οριστικά. Εδώ άρχισε εξάλλου η συνειδητή πορεία ζωής και έργου του Σπύρου Καραμούτζου και ίσως μ’ αυτό να τελειώνει σήμερα μιας και είναι από τους λιγοστούς παλιούς που είχαν απομείνει. Το σημείωνε με λύπη ο κυρ-Σπύρος Καραμούντζος όταν απαριθμούσε το χωριό τα 2500 άτομα του ντόπιου πληθυσμού σε σχέση με τους λιγοστούς κατοίκους του σήμερα. Όμως το σχολείο στέκεται όμορφο ακόμη εκεί και επαναλαμβάνει τις μαρτυρίες του Σπύρου Καραμούντζου.

Ο Σπύρος Καραμούτζος ποτέ δεν εγκατέλειψε τον τόπο του και ανέδειξε μέσα από τις περιγραφές του τις ομορφιές ανθρώπων και τοποθεσιών. Στα Λόγια Καρυάς η επιστροφή αυτή αναδεικνύεται μ’ έναν τρόπο έξοχα συναισθηματικό. Ο Σπύρος Καραμούντζος δεν καταγράφει απλά τη ζωή στο χωριό, ανασκάπτει τη μνήμη και εκπληρώνει το χρέος του τοποθετώντας σε πρώτο πλάνο τους ανθρώπους, τους συμπολίτες του. Τι τύχη αλήθεια για έναν τόπο να μνημονεύονται οι άνθρωποι και ο αγώνας τους να επιβιώσουν και να δημιουργήσουν! Και να που τώρα ήρθε η σειρά του κυρ-Σπύρου να μνημονεύεται για το έργο του και την άδολη αγάπη για τον τόπο του. Τα Λόγια Καρυάς είναι πάνω απ’ όλα ένα βιβλίο μνήμης, μια εξιστόρηση για τα οργώματα που έκανε ο χρόνος της ιστορίας στα πρόσωπα και τους χώρους.

Πέρα από τα εξαιρετικά λαογραφικά στοιχεία ο συγγραφέας αναδεικνύει δυο μεγάλης σημασίας θέματα ιδιαίτερα για τις ορεινές τοπικές κοινωνίες: το θαύμα της εργασίας και τη διατήρηση της εσωτερικής συνοχής, της τόσο απαραίτητης για την επιβίωση της κοινότητας σε δύσκολες συνθήκες. Υπό το πρίσμα των δυο αυτών θεμάτων, τα Λόγια Καρυάς μας προσφέρουν πολλά στοιχεία που εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας για την οργάνωση των τοπικών κοινωνιών και ταυτόχρονα μεταφέρουν εικόνες χαράς για τα καλά αποτελέσματα, θλίψης για την άνιση μάχη με το δύσκολο φυσικό περιβάλλον.

Ο αδελφός του ο Γιάννης Κ. Καραμούντζος σβαρνίζει σε χωράφι στην Καρυά.

Ο Δέντρος είναι μια περιοχή ξελιθαρωμένη σπιθαμή προς σπιθαμή για να μετατραπεί σε καλλιεργήσιμη γη. «Κάθε μέρος του Δέντρου», γράφει ο Σπύρος Καραμούντζος, είχε το όνομα μιας οικογένειας η οποία το είχε ξελογγώσει. Ο μπαρμπα-Γιώργης ο Καραμούντζος, που είχε χωράφια στο Δέντρο, έβλεπε με σταναχώρια χρόνο με το χρόνο να ξεπλένονται οι πεζούλες του από το χώμα και αντί σιτάρι να φυτρώνουν ριζιμιά λιθάρια.

Αντί σιτάρι να ριζώνουν ριζιμιά λιθάρια! Διάβασα πολλές φορές τη φράση αυτή, κοιτάζοντας τα ξυπόλητα πόδια της κυρα-Σωτηρίας καθώς, ζαλωμένη με το φορτίο τ’άχυρο περπατάει αφήνοντας στο πρόσωπό της να μαντέψεις αν πρόκειται για χαμόγελο ευχαρίστησης που στα χρόνια της μπορούσε ακόμη να τα βάλει με τη δουλειά ή μορφασμό αγκομαχητού από το φορτίο και το δρόμο. Πόσες χιλιάδες ώρες, ημέρες και νύχτες, χρόνο αιώνιο χρειάστηκαν οι γενιές εκείνες για να δώσουν ανθρώπινη ηρεμία στην άγρια φύση! Να παράξουν, να οργανώσουν, να εξοικονομήσουν, να αρματωθούν με πείσμα και ελπίδα, για να φτιάξουν κάτι καινούριο και καλύτερο. Οι δικές μας γενιές έμαθαν να μιλάνε για προστιθέμενη αξία προϊόντος, για ΦΠΑ, αγνοώντας πως το θαύμα της εργασίας έδωσε αξία στην παραγωγή και τα προϊόντα και γι΄αυτό ή έννοιά της αποτελούσε χρυσή αξία μέχρι και πρόσφατα και όχι απαξία όπως λογίζεται σήμερα.

Κι έπειτα ο ποιητής είναι εκείνος που με τη μουσική της γλώσσας του τραγουδάει τις χαρές και τους καημούς του τόπου του. Στην άγρια μάχη της επιβίωσης, σα να κορόιδευαν τον κάματο και τις δυσκολίες της ζωής, παίρνοντας θάρρος για να τις αντιμετωπίσουν καλύτερα, οι Καρυώτες χόρευαν και τραγουδούσαν με το κλαρίνο του Τσιμπουκλάρα και τα όργανα των άλλων μουσικών που μνημονεύονται: ο Νταουλόγιαννης (Γιάννης Παπαγεωργίου) με το νταούλι του, ο Νίκος Μπάκος με το κλαρίνο του, Ο Μήτσιος Σπανός πάλι με κλαρίνο, ο Πατσιαβούρας (Αποστόλης Πασπαλιάρης) με λαγούτο, ο Κωστής Γαλάνης με το σπέντζο του, ο Ανδρέας Δενέζης με τη φλογέρα του. Οι ευκαιρίες δεν έλειπαν για ν’ ακουστεί η μουσική και το τραγούδι. Στα τσίπουρα αρχικά όπου από σπίτι σε σπίτι οι Καρυώτες γλένταγαν και τραγουδούσαν δίνοντας μάλιστα επικό χαρακτήρα στο χαρούμενο μεθύσι τους με το τραγούδι της ημέρας:

Τρεις αντρειωμένοι βούλησαν – να βγουν από τον Άδη. – Ο ένας θέλει Άνοιξη, – ο άλλος Αλωνάρη – κι ο Δήμος τ’Αϊ Δημητριού – π’ ανοίγουν τα βαένια.

Βέβαια η κορυφαία εκδήλωση ήταν εκείνη της θρησκευτικής εορτής του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, όταν μετά από τη λειτουργία άρχιζαν τα όργανα και έφταναν στην Καρυά πανηγυριώτες ακόμη και από την Κορινθία.

Ο Σπύρος Κ. Καραμούντζος, Δάσκαλος και Σύμβουλος στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, παιδί της πανέμορφης Καρυάς της επαρχία Άργους, αφιέρωσε ένα μεγάλο μέρος της διαδρομής του στον κόσμο, στο παιδί, στη μόρφωση και στην ομορφιά του λόγου. Ο Λόγος του και ιδιαίτερα ο ποιητικός μ’ εκείνη τη νατουραλιστική του διάσταση, όπως οι βαθιές ρίζες του αγέρωχου πουρναριού που κρατάνε τη γη, κρατάει γερά τις παραδόσεις μιας γλώσσας αιώνων και ενός πολιτισμού που ζυμώθηκε με το φυσικό περιβάλλον και αναπτύχθηκε παράλληλα με αυτό. Γι’ αυτό και ο Σπύρος Κ. Καραμούντζος τιμά αυτόν το Λόγο στους στίχους και τα λαογραφικά του. Μια ζωή αφιερωμένη με αγάπη στην πατρίδα, στους ανθρώπους της και ιδιαίτερα στα παιδιά της. Ένα έργο πλούσιο από το οποίο αναβλύζει η αγάπη για την ιδιαίτερη πατρίδα του και για τον κόσμο ολόκληρο. Μια παρουσία απλή όσο και το πουρνάρι του Αϊ-Λιά που βαστάζει τη γη χρόνια τώρα…..

Αποχαιρετώντας τον σήμερα που ξεκινά για το μεγάλο του ταξίδι, αναζητούμε λόγια χαράς από εκείνα που έσπειρε με την παρουσία και το έργο του, λόγια που θ’αντηχούν χρόνια πολλά ίσαμε το Παλιοχώρι και το Μπαχώμι, ίσαμε τον Κοκκινόβραχο, τη Γλατζινίτσα και τον Δέντρο. Καλό σου ταξίδι κυρ-Σπύρο.