“Ακόμα και στο κελί σου να ονειρεύεσαι”: Η συνάντηση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου με τους κρατούμενους στο Ναύπλιο

Στο πλαίσιο των πρωτοποριακών προγραμμάτων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, ο σπουδαίος σκηνοθέτης Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος βρέθηκε απέναντι στους κρατούμενους, όχι ως μια απόμακρη προσωπικότητα των αθηναϊκών σκηνών, αλλά ως ένας άνθρωπος που πίστεψε στη δύναμη του θεάτρου και το μετέτρεψε σε διέξοδο ζωής, στέλνοντας το μήνυμα πως τα όνειρα δεν φυλακίζονται. Διαβάστε το συγκινητικό κείμενο της Άλκηστης Κοντογιάννη για τη δράση και το σπουδαίο συνέδριο που προηγήθηκε:

Οι φυλακές γίνονται τόπος πολιτισμού: Ο σκηνοθέτης Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος συναντά τους κρατούμενους του Ναυπλίου

Φυλακές! Ένας τόπος που σφύζει από σίδερα, ένας τόπος που έχει αποκλειστεί από τον άλλον κόσμο και εγκλείει ανθρώπους. Αυτοί με τη σειρά τους έχουν αποκλειστεί για διάφορους λόγους από ένα σύστημα και αποτελούν μια ενότητα, που δεν είναι παρά ένα ανομοιογενές σύνολο ή συνονθύλευμα ανθρώπων που αποκαλούνται κρατούμενοι, έγκλειστοι ή φυλακισμένοι που τελούν υπό κράτηση.

Εμείς ενδιαφερόμαστε και προσπαθούμε μέσω του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου εδώ και μια δεκαετία με πολλούς εθελοντές από τον χώρο των επιστημών και της τέχνης να ενδυναμώσουμε την ομάδα αυτών των ανθρώπων μέσω της εκπαίδευσή τους. Οι εθελοντές μας συνιστούν πλέον μια μεγάλη ομάδα που έχει ξεπεράσει τον αριθμό των 500. Στοχεύουμε να ενισχύουμε την άτυπη εκπαίδευση εντός του τόπου Φυλακή ή Κρατητήριο ή Σωφρονιστικό Κατάστημα Κράτησης. Έχουμε κάνει πολλά προγράμματα την τελευταία δεκαετία, τα οποία εναλλάσσονται και είναι πλέον αξιολογημένα.

Αυτός, λοιπόν, ο πολυπαθής τόπος, η φυλακή, πιστεύουμε και προσπαθούμε να γίνει ένας τόπος πολιτισμού. Στην αρχαιότητα αποδιδόταν η έννοια με τη λέξη «δεσμωτήριον». Πολλές φορές οι Αθηναίοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη «Οίκημα», ενώ φυλακή σήμαινε περιπολία ή στρατιωτική σκοπιά. Για το περίκλειστο υπήρχε η λέξη «κάρκαρος» από την οποία προκύπτει το λατινικό carcer που αποτελεί τη ρίζα του εγκλεισμού ή των φυλακών σε πολλές γλώσσες. Σε αυτό το πλαίσιο σήμερα που δεν έχει εξελιχθεί, αλλά παραμένει το ίδιο εδώ και πολλά χρόνια, η τέχνη είναι αυτή που μπορεί να συντελέσει ώστε καθένας να κατανοήσει τον εαυτόν του και τον τρόπο αντίδρασής του και το οποίον ενδεχομένως μπορεί να μεταλλάξει. Παράλληλα, μπορεί να διευρύνει την επικοινωνία του με τους άλλους, να εξελίξει δικές του ποιότητες, να αναπτύξει δεξιότητες και να ετοιμαστεί για την επανένταξή του. Η τέχνη και συγκεκριμένα το θέατρο έχει επιλεχθεί από πολλά κράτη ως μια δημιουργική και θεραπευτική ενασχόληση μέσα στις φυλακές.

Το πρόγραμμά μας που ονομάζεται «Αναπτύσσοντας δεξιότητες ζωής στους έγκλειστους» έχει προωθήσει την τέχνη του θεάτρου εφαρμόζοντας κυρίως θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα.

Τώρα επιθυμούμε οι έγκλειστοι να γνωρίσουν με έναν άλλον τρόπο αυτήν την τέχνη και να την προσεγγίσουν. Έτσι προχωρήσαμε με στόχο την ανάπτυξη της αμεσότητας (προς τη ζωή) των εγκλείστων και την προσωπική τους εξέλιξή ή αν θέλετε, ανέλιξη με την τέχνη.

Δευτέρα 15 Ιουνίου 2026. Οι φυλακές μπορεί να γίνουν τόπος πολιτισμού;;;;; Μια αληθινά δυνατή στιγμή εντός των τειχών του Σωφρονιστικού Καταστήματος Ναυπλίου. Ο σπουδαίος θεατράνθρωπος, σκηνοθέτης και ιδρυτής του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, βρέθηκε απέναντι σε κρατούμενους για να τους μιλήσει όχι ως μια εξέχουσα προσωπικότητα των Αθηναϊκών σκηνών, αλλά ως ένας άνθρωπος που πίστεψε στη δύναμη της τέχνης και την έκανε διέξοδο ζωής. Η επίσκεψή του στο Ναύπλιο δεν ήταν απλώς μια πολιτιστική δράση, ήταν ένα μάθημα ζωής. Μπροστά σε ένα ακροατήριο που διψά για ανθρώπινη επαφή και ελπίδα, ναι, έτσι είναι οι κρατούμενοι, μοιράστηκε το προσωπικό του παραμύθι, τη διαδρομή ενός παιδιού από μια λαϊκή οικογένεια στην Αθήνα, που ο πατέρας του ήταν ράφτης. Παρά τις δυσκολίες της εποχής αναγνώρισε την κλίση του και τον άφησε να πηγαίνει στο θέατρο από πολύ μικρός. Έτσι ξεκινάει ένα παιδί, στηριζόμενο στην ά-λεκτη επιθυμία των γονιών του.

Είναι 15.10΄και από τα ηχεία του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κράτησης Ναυπλίου ακούγονται ονόματα εγκλείστων. Εκείνοι έρχονται, διακόπτουν την μεσημεριανή τους ξεκούραση. Το θερμόμετρο ανεβαίνει. Με όλη την απλότητα και προσήνεια, που τον διακρίνει, ο Θεοδωρόπουλος άρχισε να γνωρίζεται μαζί τους και έψαχνε το υφάδι της ζωής του για να μιλήσει για όλα αυτά τα σημαντικά, αλλά και δύσκολα, που έχει πράξει. Τους κοίταξε στα μάτια και άρχισε να διηγείται. Ένας άνθρωπος που πίστεψε στην ανθρώπινη επαφή και έκανε την τέχνη διέξοδο, την έκανε δρόμο με πολλές συνάψεις και τρίστρατα. Ήταν εμφανές ότι ήρεμα και ειλικρινά μοιράστηκε τα προσωπικά του βιώματα. Μια μέρα, λοιπόν, αυτό το παιδί αποφοίτησε από την ιστορική Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών. Ξεκινάει ως ηθοποιός και εργάζεται εντατικά. Μετά όντας ηθοποιός, δοκιμάζει τη σκηνοθεσία. Η καθοριστική στροφή στη σκηνοθεσία ήρθε με την παρότρυνση της συζύγου του. Όπως εξομολογήθηκε ο ίδιος, εκείνη ήταν που του ασκούσε πάντα αυστηρή κριτική και τελικά του έδειξε τον δρόμο πίσω από τα φώτα, εκείνον του δημιουργού και ενορχηστρωτή των παραστάσεων. Ο ίδιος έχει συνδέσει το όνομά του με το Θέατρο του Νέου Κόσμου, έναν χώρο-φυτώριο που έχει αναδείξει αμέτρητους νέους ηθοποιούς και έχει παρουσιάσει πάνω από χίλιες παραστάσεις. Παράλληλα, υπηρέτησε με σθένος και όραμα τον πολιτισμό αναλαμβάνοντας τη διεύθυνση του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, αφήνοντας το αποτύπωμά του στα ελληνικά καλλιτεχνικά πράγματα.

Ο Θεοδωρόπουλος είναι ένας δημιουργός που ερευνά συνεχώς τα διάφορα είδη θεάτρου. Φέτος επιχείρησε κάτι καινούργιο για αυτόν και που είχε σχεδόν εκλείψει από της θεατρικές σκηνές.

Ανέλαβε τη σκηνοθεσία μιας μεγάλης επιθεώρησης, «Εγώ θα σας τα πω!». Είναι μια παράσταση σατυρική, ίσως καυστική για όλο το ελληνικό γίγνεσθαι, μια πολιτική σάτιρα που σχολιάζει την εξωφρενική ελληνική πραγματικότητα, καταιγιστική με συνεχή κίνηση και ρυθμό σε κείμενα των Γεράσιμου Ευαγγελάτου και Δημήτρη Χαλιώτη, με μουσική του Θέμη Καραμουρατίδη. Οι ηθοποιοί είναι εξαιρετικοί και πλαισιώνονται από ζωντανή ορχήστρα. Ο Θεοδωρόπουλος μίλησε για τους ηθοποιούς του με πολύ ενδιαφέρον και εξήγησε πως προχωρεί στη σκηνοθεσία και πως οργανώνει, με τη βοήθεια του γιου του, την περιοδεία σε όλη την Ελλάδα. Επίσης, μίλησε στους έγκλειστους για τις «ανθρώπινες» δυσκολίες που αντιμετωπίζει και που προσπαθεί να διαχειρίζεται με ηρεμία και έλεγχο. Επιβεβαίωσε τη δύναμη της απόφασης που παίρνει πολλές φορές μπροστά από προβλήματα και ότι ο ίδιος επειδή βάζει στόχους, καταφέρνει να φτάνει σε ένα αποτέλεσμα χωρίς να συμβιβάζεται, κάτι που ήθελε να εμπνεύσει και εκείνους να κάνουν στη ζωή τους.

Ο τρόπος, ο θαυμασμός και το ενδιαφέρον που μίλησαν οι έγκλειστοι και τα λόγια τους για την τέχνη του θεάτρου επιβεβαιώνει πως ο πολιτισμός ανήκει σε όλους και το θέατρο ότι είναι μια τέχνη που αφορά όλους μας, ακόμα και όταν κάποιος δεν έχει πάει ποτέ στο θέατρο.

Η ζωή του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου αποδεικνύει ότι τα όνειρα μπορούν να υπερβούν κάθε κοινωνικό ή φυσικό φραγμό, φτάνοντας μέχρι και τις καρδιές των ανθρώπων που το έχουν περισσότερο ανάγκη. Τα όνειρα επιβάλλονται στη ζωή. «Ακόμα και στο κελί σου να ονειρεύεσαι», είπε.

Ο Θεοδωρόπουλος πιστεύει και υποστηρίζει το κοινωνικό θέατρο και έχει εργαστεί προς αυτήν την κατεύθυνση. Έστελνε μια ομάδα ηθοποιών, μια κινητή ομάδα θεάτρου, επί 18 χρόνια στο Νοσοκομείο για παιδιά που νοσηλεύονταν και παράλληλα η ομάδα επισκεπτόταν και άλλους ευαίσθητους χώρους. Έτσι λοιπόν διαπιστώνουμε ότι η επίσκεψη στη φυλακή του Ναυπλίου ήταν μια σκόπιμη κίνηση. Το θέατρο για τον Θεοδωρόπουλο δεν μπορεί να κλείνεται σε μια αστική σκηνή, ούτε μπορεί να αποτελεί προνόμιο ορισμένων. Το θέατρο οφείλει να φτάνει σε τόπους ευπαθείς, όπου υπάρχει πόνος, απομόνωση και ανάγκη για τόνωση της ελπίδας. Μας προέτρεψε όπως κάνει και με τους ηθοποιούς να στήνουν παραστάσεις δίπλα στα μικρά παιδιά, γιατί έτσι εκείνα όχι μόνο ξεφεύγουν για λίγο από τη σκληρή τους καθημερινότητα, αλλά γίνονται και δημιουργικά. Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει και στις φυλακές. Είναι γνωστό ότι το έργο του έχει γίνει και σε προσφυγικούς καταυλισμούς, και σε δομές αστέγων και ευάλωτων ομάδων και σε σχολεία υποβαθμισμένων περιοχών. Αυτή η ακλόνητη πίστη του ότι το θέατρο μπορεί να θεραπεύσει, να παρηγορήσει και να ενώσει τους ανθρώπους, ήταν που έκανε τα λόγια του να αγγίξουν τόσο βαθιά τους κρατούμενους στο Ναύπλιο. Η τέχνη γίνεται πράξη αλληλεγγύης.

Η αλήθεια είναι ότι ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος δεν επισκέφθηκε για πρώτη φορά τη συγκεκριμένη φυλακή, είχε ξαναβρεθεί στο πρόγραμμά μας για να μιλήσει, στο παρελθόν. Αυτή τη φορά, όμως, η ατμόσφαιρα ήταν διαφορετική και συγκινήθηκε βαθύτατα και ο ίδιος από την υποδοχή και την ενέργεια των ανθρώπων. Η ομιλία του αυτή έχει οριστεί ως η πρώτη επίσημη δράση του νέου προγράμματος, «Οι φυλακές μπορεί να γίνουν ένας τόπος πολιτισμού;;», ακριβώς μετά τη λήξη του σημαντικού Συνεδρίου για την Εκπαίδευση στις φυλακές με τίτλο, «Το βλέμμα του εγκλεισμού, το βήμα της επιστροφής: Εκπαίδευση, Τέχνες και Μετασχηματισμός». Το Συνέδριο στέφθηκε με εξαιρετική επιτυχία και διοργανώθηκε στις 20, 21 και 22 Μαρτίου στο ιστορικό Βουλευτικό από το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Θέατρο, Εκπαίδευση, Κοινωνία».

Αυτή η επιστημονική και καλλιτεχνική συνάντηση πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του Δήμου Ναυπλιέων, του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Harvard, της Νομικής Σχολής Αθηνών και συγκεκριμένα το Εργαστήριο Ποινικών και Εγκληματολογικών Ερευνών με τον συντονισμό του καθηγητή κ. Γ. Γιαννούλη και Κ. Πανάγου με τη ενεργή συμμετοχή 19 Μεταπτυχιακών και Διδακτορικών φοιτητών της Νομικής. Επίσης, το Συνέδριο στήριξε η ΕΠΑΝΟΔΟΣ.Κατά το τριήμερο συμμετείχαν πολλοί καθηγητές Πανεπιστημίου, διακεκριμένοι νομικοί, μεταπτυχιακοί φοιτητές και υποψήφιοι διδάκτορες της Νομικής Αθηνών και του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Επίσης, ενδιαφέρουσες εισηγήσεις ακούστηκαν από τους επιστήμονες της εκπαίδευσης και του θεάτρου. Κατά τη διάρκεια του τριήμερου, υλοποιήθηκαν δύο βιωματικά εργαστήρια στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Ναυπλίου, ενώ παράλληλα στο Βουλευτικό λειτούργησε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση έργων των εγκλείστων και των εικαστικών δασκάλων τους. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο ήταν η παγκόσμια εμβέλειά του, καθώς από την καρδιά του Ναυπλίου το Συνέδριο κατάφερε να επικοινωνήσει και να δικτυωθεί σε πραγματικό χρόνο με νομικούς, ακαδημαϊκούς και πρώην έγκλειστους σε πολλά και διαφορετικά σημεία της υφηλίου (Νότια Αφρική, Αμερική- Βοστώνη, Τρινιντάντ, Αγγλία και Ιταλία). Η παρουσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου αμέσως μετά ήρθε να επισφραγίσει με τον πιο ευαίσθητο και καλλιτεχνικό τρόπο αυτό το μεγάλο «βήμα της επιστροφής».

• Βαγγέλη Θεοδωρόπουλε, σε ευχαριστούμε θερμά, έδειξες σε όλους μας ότι μέσω των τεχνών και του θεάτρου, το «βλέμμα του εγκλεισμού» μπορεί να μετασχηματιστεί στο «βήμα της επιστροφής» στην κοινωνία.